به روز شده در ۱۳۹۸/۰۷/۲۵ - ۱۴:۰۲
 
۱۴
تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۰۱/۱۷ ساعت ۱۲:۰۶
کد مطلب : ۱۷۵۲۸۴
تو را به خدا چیزی نگویید تا مردم نفهمند!

احداث سد گتوند و فاجعه بشری امروز برای مردم

احداث سد گتوند و فاجعه بشری امروز برای مردم
گروه جامعه: محمدجواد عبدالهی عضو هیات علمی دانشگاه شهید چمران اهواز، اوایل سال پیش در مصاحبه‌ای توضیح داد كه چرا و چگونه سد گتوند به بزرگ‌ترین نماد منفی سدسازی ایران تبدیل شد؟ با توجه به موضوع سیلاب های اخیر و لطمات فاجعه‌باری كه سدسازی‌های بی رویه به محیط زیست و زندگی مردم استان خوزستان زده این گفتگو را بازخوانی می‌كنیم. با این توضیح كه با رهاسازی اخیر آب‌های پشت سدهای خوزستان (از جمله سد گتوند) بخش بسیار وسیعی از آب شور با گل و لای، جلگه خوزستان را با فاجعه‌ای بس بزرگتر خصوصا در حوزه كشاورزی مواجه خواهد كرد، زیر به گفته كارشناسان در آینده نزدیك سبلاب فروكش خواهد كرد اما آنچه خواهد ماند زمین‌هایی خواهد بود كه با املاح نمكی، تا سالها حتی برای كشت گندم نیز مفید نخواهند بود، با این توضیح كه استان خوزستان یزرگترین تولید كننده گندم ایران محسوب می‌شود:

20 سال قبل از آنکه جانمایی سد گتوند در سال 68 صورت بگیرد، آمریکایی ها پیشنهاد داده بودند 20 کیلومتر بالاتر از مخزن فعلی، سد گتوند احداث شود. اما در آن سال ها متخصصان داخلی بر این باور بودند که آمریکایی ها چون می خواستند مخزن سد کوچک باشد، این اختلاف مکانی را مطرح کردند.لذا تصمیم بر این شد که دریاچه سد درست بر روی گنبدهای نمکی گچساران جانمایی شود و نهایتاً در اوایل دهه 80 کار به صورت عملیاتی آغاز شد.

سال 1380 در نامه‌ای به اداره صنایع و معادن تاکید کردم این سد در حال عملیاتی شدن است و جلوی این سد گرفته شود چراکه مطالعات صورت‌گرفته روی این سد کافی نیست و کسانی که دارند این سد را اجرایی می‌کنند فقط بر روی محدوده ساخت سد مطالعه ناقصی کرده‌اند و حتی یک متر بالاتر از سد را مطالعه نکرده‌اند که ببینیم این سد در چه محدوده‌ای واقع است.
جوابی به این درخواست داده نشد. سال 1381 به همراه مهندس شمسایی مدیرکل وقت آب و فاضلاب خوزستان موضوع را مطرح کردم که این سد مشکلاتی دارد و مشکلات به اندازه‌ای است که می‌تواند کل استان خوزستان را از نظر شوری به مخاطره بیندازد.
شمسایی بعدها رئیس سد گتوند شد. او گفت مگر چنین امری ممکن است؟ به او توضیح دادم که اساساً سازندگان سد مطالعات زمین‌شناسی منطقه را مدنظر قرار نداده‌اند. هیچ گزارشی از مطالعات زمین‌شناسی نداشتند. آقای شمسایی بعد از آن مشاوره گروهی 20 نفره برای مطالعات روی سد تشکیل داد و چند هفته‌ای در منطقه روی پروژه کار کردند. اتفاقاً گروه مطالعاتی آقای شمسایی در اولین گزارش به او نوشتند «جلوی ضرر را هر جا بگیرید منفعت است».
اشاره آنها به توقف کامل فعالیت سد در منطقه گتوند بود. آن زمان کارشناسان که نسبت به ادامه ساخت سد هشدار داده بودند نهایتاً گفتند این سد اگر ساخته هم شود نهایتاً از تاج آن به عنوان پلی برای عبور احشام و دام مردم عشایر منطقه می‌توان استفاده کرد. آقای مهندس شمسایی به عنوان رئیس اداره آب منطقه خوزستان آن زمان به تمامی مقامات مملکتی نامه نوشت و از آنها خواست جلوی ساخت سد گرفته شود.
نامه خطاب به رئیس‌جمهوری، وزیر نیرو، مجلس و... ارسال شده بود. به صورت غیر‌رسمی شنیدیم که وزیر وقت نیرو گفته بود «من سه هزار مهندس در این سد مشغول کار دارم و بیایم این سد را تعطیل کنم که آب خوزستان شور نشود؟» البته مستنداتی درباره این اظهارنظر در اختیار نداریم و من به صورت شفاهی از یکی از مسوولان شنیدم.
اما به هر حال وزارت نیرو حاضر به توقف این فاجعه پیش‌بینی‌شده و هشدار داده‌شده، نشد و سد گتوند ساخته شد. بعد از اینکه سد ساخته شد، از قضا مهندس شمسایی را که آن زمان شهردار اهواز بود به عنوان رئیس سد انتخاب کردند! بعد از آن یکسری مشاوره از کشورهای مختلف و دانشگاه‌های ایران گرفتند و تصمیم بر این شد که پتوی رسی برای ایجاد فاصله میان لایه‌های ضخیم نمک و بستر دریاچه به وجود بیاید. رئیس سد با من تماس گرفت و پیشنهاد را مطرح کرد.
آن زمان دو هزار و پانصد میلیارد تومان هزینه برای این سد صرف شده بود. من آن زمان به عنوان یکی از منتقدان دائمی ساخت این سد که صدایم به گوش کسی نمی‌رسید گفتم این پتوی رسی چند روز بیشتر دوام نمی‌آورد و هزینه بیشتری برای این سد نکنید، این روش‌ها پاسخ نمی‌دهد. من با توجه به تجربه و علمی که داشتم گفتم که این کار با شکست مواجه خواهد شد. سه تن از دانشجویان من در این دوران روی پایان‌نامه‌های خود در مورد این پروژه تحقیق می‌کردند و به‌جای من از این فرآیند بازدید داشتند. روز آبگیری فرا رسید و رئیس‌جمهوری وقت (محمود احمدی‌نژاد) نیز برای آبگیری آمد.
آن روز با من تماس گرفتند و من به کارکنان آنجا گفتم هر چه ماشین‌آلات در پایین‌دست پتوی رسی دارید جمع کنید و به بالا بیاورید چون اعتمادی به پایداری این دیواره رسی نیست و قطعاً تا یکی دو روز آینده می‌شکند و خسارت بیشتری به شما وارد می‌کند. این توصیه من را پذیرفتند و روز چهارشنبه آبگیری صورت گرفت. روز شنبه مسوول همین بخش با من تماس گرفت و خبر شکسته شدن پتوی رسی را داد و گفت چطور می‌دانستید این عملیات شکست می‌خورد!
عملیات سدسازی از پیش شکست خورده بود
متاسفانه پیش‌بینی این وضعیت برای ما آسان بود اما متولیان و مجریان به دلایل متعدد حاضر نبودند به این مشاوره‌های کارشناسی گوش کنند و عملیات از پیش شکست‌خورده‌ای را جلو بردند. 10 روز بعد از اینکه عملیات آبگیری صورت گرفت، بخش زیرین سد که معمولاً سیستم‌های زیرین و دستگاه‌های حساس و سنسورهایی کنترل سد را در آنجا کار می‌گذارند، از نمک پر شد.
این مساله دقیقاً 10 روز بعد از آبگیری رخ داد؛ اتفاقی که مثل روز برای ما روشن بود و هر چه هشدار می‌دادیم کسی گوش نمی‌کرد. بعد از آن مطالعات دانشجویان در زمین‌های پایین‌دست نشان می‌داد که تمامی مناطق اطراف گتوند و عقیلی، زمین‌های مرغوب کشاورزی این مناطق به دلیل گسترش نمک و تبخیر در حال شوره‌زار شدن هستند و مردم تمام دارایی خود را دارند از دست می‌دهند و هیچ استفاده‌ای از سد و آب ‌شور آن نمی‌توان کرد.
چاه‌های این اطراف حفر‌شده همه شور شده است. قبل از آبگیری ما بارها هشدار دادیم توربین‌هایی که برای سد خریداری شده برای آب شیرین است و شما میلیاردها میلیارد هزینه کرده‌اید برای آبی که شور خواهد شد. حالا آن توربین‌ها هم کاربردی برای آب شیرین ندارند. هم اکنون نیز هنوز مشکلات پابرجاست و توربین‌ها از کار افتاده‌اند.
گمانه‌های اشتباه
چندی پیش مدیر روابط عمومی سد گتوند از من دعوت کرد از سد بازدید کنم. مهندس جوانی هم آنجا بود که بعد گفت مشاور طرح است. او در واکنش به حرف‌های من گفت آن‌طور که شما تصور می‌کنید نمکی وجود ندارد و نهایتاً یک لایه چهارمتری نمک هست که آن را خارج می‌کنیم! با تعجب دیدم چند لایه نازک چهار تا پنج‌ متری زده‌اند. طبیعی بود که این روش آنها را به‌جایی نمی‌رساند. از جوانک خواستم که محدوده 50 متری را برای گمانه‌زنی و حفاری انتخاب کند و تا عمق 50 متری نیز جلو بروند بعد متوجه خواهند شد با دریای عظیمی از نمک برنزه مواجه خواهند شد.
بعد از آن مهندسان آزمایشگاه مکانیک خاک برآورد کردند که تا 93 متر ضخامت نمک در تمامی منطقه گمانه‌زنی دارند. چنین حجم ضخیمی از نمک را پیش از آغاز سد متوجه نشده‌اند. هر چه فریاد زده شده کسی گوش نداده است. بعد از آن دوستان ما در سد گتوند می‌گفتند ما می‌دانیم چه بلایی سر این منطقه آورده‌ایم اما تو را به خدا رسانه‌ای نشود! ببینید چه تفکری بر سیستم مهندسی سدسازی ما حاکم بوده است.
اکنون راهکار انهدام سد نیست. اگر از من دعوت ‌کنند راهکارهایی بر اساس مطالعات این شرایط ارائه خواهم داد. انهدام سد خسارات بسیاری دارد و نگهداشت سد می‌تواند برای کاربرد پرورش ماهی مفید باشد و نهایتاً ماهیان خاصی را می‌توان برای صادرات در این سد پرورش داد. تا زمانی که آب شیرین نباشد مشکل شوره‌زار پابرجاست.
البته با ورود آب شیرین نیز می‌توان از شور شدن بیش از پیش زمین‌های کشاورزی جلوگیری کرد و آب سد را به مناطق دیگر نباید منتقل کرد. البته حل شدن نزدیک به دو میلیارد تن نمک (به صورت تقریبی) کار آسانی نیست که شاید عده‌ای منتظر هستند این نمک حل شود و در نهایت سد بتواند به فعالیت اصلی خود بازگردد. این امر شدنی نیست و تنها راه آن می‌تواند استفاده جانبی مثل ایجاد دریاچه عظیم پرورش ماهی ویژه باشد که بتوان خسارت وارده را با ارزآوری ماهیان اگر بشود تامین کرد.

۱۳۹۸/۰۱/۱۷ ۱۲:۵۴
تو که فقط ایراد ها رو گفتی اگه واقعا کارشناس خبره بودی و هستی راهکار عملیاتی بده حرف زدن که همه بلدن یعنی اون همه افرادی که در گیر این سد بودن اتدازه تو ننی دانستن؟؟ (363045)
Amir
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۸/۰۱/۱۷ ۱۳:۰۶
خواهشا گزارشی رو که در سایت منتشر کردید خوب بخاطر بسپارید که مانند روزنامه شرق آبروریزی نکنید!!! (363046)
۱۳۹۸/۰۱/۱۷ ۱۳:۰۷
بعد از خشك شدن شدن زمين هاي كشاورزي ميتوان قضاوت كرد كه صحبتهاي شما دلسوزانه است يا سياسي و گرفتن ماهي از اب گل الود قدرشناس كارشناسان دلسوز و باسواد هستيم (363047)
۱۳۹۸/۰۱/۱۷ ۱۳:۳۰
دریچه های سد را باز کنید فرض کنید سدی وجود ندارد! (363048)
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۸/۰۱/۱۷ ۱۵:۵۱
سیل امسال ابدا ربطی به سدسازی نداره،بارش سنگین از آسمان میاد نه از آب سد.
اتفاقا عدم اجرای سدهایی که قرار بود در بالا دست خوزستان ساخته بشه،مثلا سدهای لرستان،باعث شد تمام بار مهار سیلاب حاصل از بارش سنگین باران و ذوب برف به دوش سدهای جنوب کشور بیوفته.
لطفا آدرس غلط به مردم ندید خودشون عقل حساب دارن. (363049)
۱۳۹۸/۰۱/۱۷ ۱۷:۰۹
سلام، با توجه به فاجعه ای که از ان صحبت میکنید از وزیر نیرو جناب اقای اردکانیان در خواست کنید که طی جوابیه ای نظر وراه کار وزارت مطبوعش در مورد این فاجعه را بیان کنند ، به امید روزی که هر چه زو دتر جلوی خسارتهای بیشتر این سد گرفته شود،انشاالله (363051)
۱۳۹۸/۰۱/۱۷ ۲۳:۰۷
خسته نباشیددلاوران.الابرکت الله.تمام (363053)
۱۳۹۸/۰۱/۱۸ ۰۱:۲۲
سلام درایران ما اول میسازن وبعدامتحانش میکنن دردول اروپایی اول امتحان‌ش‌ میکنن بعد میسازند درهرموردی که مجریان امر دولتیان به پند ونصیحت بزرگان صاحب نطران گوش تکردن نتیجه همین بوده و خواهد شد وچوبش ملت مطلوم میخورد (363055)
سید
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۸/۰۱/۱۸ ۱۴:۱۵
در کشوری که دادن پست و مقام و مسئولیت بر اساس تعهد ، داشتن نشانی مهر بر پیشانی و ... حکمفرما است و از دانش و تخصص افراد متخصصی چون آقای عبدالهی استفاده نشود و این متخصصین در حاشیه باشند ، بهتر از این نخواهیم شد . دست آقای فتاح و تیم اجرائی وی درد نکند !!!!! (363056)
۱۳۹۸/۰۱/۱۸ ۱۴:۴۸
اینکه ایشان احساس خودبزرک بینی دارد شک نکنید چون هرچند کلمه من من کرده است اول همه میدانند براثر سیلاب مقادیر قابل توجهی کل ولای وارد دریاچه پشت سد میشود وباعث کاهش حجم أبکیری سد ها میشود ولایه روی کف دریاچه سد را میکیرد که بعدا باید لایروبی سود سد گتوند هم دریکی دوسال اول ممکن بود کچ تهان دراب انحل شود ولی بعد چندسال وبارسوب کرفتن کف دریاچه دیکر نمکی برای حل شدن وجودندارد متشکرم (363057)
۱۳۹۸/۰۱/۱۸ ۱۴:۵۰
انشالله در سد سازی های مقاوم کوشا باشیم (363058)
۱۳۹۸/۰۱/۱۸ ۲۰:۴۱
دوست عزیز دوران احمدی نژاد را برجسته کرده اند اما این اشکال در بسیاری از تصمیمات قبلی نیز دیده می شود. (363059)
۱۳۹۸/۰۱/۱۹ ۱۲:۳۸
دوستان موقع این حرفها نیست به فکر عزیزانمان باشیم ... (363067)
حسن
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۸/۰۱/۱۹ ۰۳:۰۱
مهندس کاریه که شده حالااشتباه ازکجابوده ومقصرکی بوده بماندعلت اصلی نبودشایسته سالاری دراکثریت کارها درایرانه که کشور روبه ویرانی میره. بنظرمن تلاش شماکافی نبوده وشماهم مقصرید. آن مهندس جوان فکروهدف خدمت داشته وشمادانسته بتماشا نشسته اید تاشکست پروژه به این بزرگی راببینید. آیاشمادست بدامان مجلس وبیت رهبری و... شدی وهمه روخبردارکردی وضرروزیان این سدر وبه همه گفتی وکسی اعتنایی نکرد.؟حالاسعی کنیدازاین ببعداحساس مسئولیت بیشتری کنید وبخاطر دانشی که آموخته ای خودت مدیون این ملتی مخصوصا خوزستان. چون می (363060)
الف
Russian Federation
۱۳۹۸/۰۱/۱۹ ۰۹:۵۸
متاسفم برای این استاد اگر سد ها نبودن خوزستان را متل لرستان آب می برد باید تمام خسارات لرستان را از این کارشناسان بگیرند (363064)
۱۳۹۸/۰۱/۲۰ ۰۸:۱۷
ایشون مخالف سد نیستند مخالف جانمایی اشتباه سد گتوند هستند. افتاد .... (363071)
s mohammad
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۸/۰۱/۱۹ ۱۱:۲۴
باران رحمت و برکت خداست. ما انسانها هستیم که به حریم رودخانه ها حمله کرده ایم و طبیعت هم روزی پاسخ سختی خواهد داد. سیاستهای غلط توسعه شهری و اقدامات غیر کارشناسانه موجب بروز این خسارات سنگین شده است.
با طبیعت مهربانتر باشیم. (363065)
بیرجندی
۱۳۹۸/۰۱/۱۹ ۱۲:۱۸
آب را از سد در فصل کشاورزی بایستی بیندازند تا سد خشک شوددرست هست هزینه سنگینی شده ولی پول به حساب ایرانی ها رفته (363066)
رئیس زاده
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۸/۰۱/۱۹ ۱۴:۴۷
وزارت نیرو و مسولینش باید محاکمه شوند (363068)
۱۳۹۸/۰۱/۱۹ ۱۹:۰۱
درود برشما (363069)