صنایع دستی؛ راهبرد توسعه اشتغال پایدار

به گزارش ایرنا،صنایع دستی هر سرزمین، جلوه‌ای عینی از ذوق، خلاقیت و هویت فرهنگی مردمانی است که هنر را از دل زندگی روزمره خود بیرون کشیده و به نسل‌های بعد سپرده‌اند. این آثار نه‌تنها ابزار معیشت، بلکه زبان گویای تاریخ، باورها و سبک زندگی جوامع بومی هستند. در این میان، صنایع دستی به‌عنوان یکی از اصیل‌ترین نمودهای فرهنگ، نقش مهمی در حفظ هویت ملی و تقویت پیوند میان گذشته و حال ایفا می‌کند.سیستان و بلوچستان با پیشینه‌ای تاریخی، حماسی و تمدنی، از غنی‌ترین استان‌های کشور در حوزه صنایع دستی به شمار می‌رود. تنوع اقلیمی، زیست‌بومی و فرهنگی این منطقه سبب شکل‌گیری گونه‌های متنوعی از هنرهای دستی شده که هر یک روایتگر بخشی از تاریخ و فرهنگ کهن این دیار است. نقوش، رنگ‌ها و فرم‌های به‌کار رفته در صنایع دستی استان، حاصل قرن‌ها تجربه، ذوق و خلاقیت مردان و زنانی است که هنر را با زندگی درآمیخته‌اند.

در این میان، زنان سیستان و بلوچستان نقش محوری و بی‌بدیلی در خلق و تداوم صنایع دستی دارند. بسیاری از این هنرها، به‌ویژه در حوزه سوزن‌دوزی، سفال و بافته‌های سنتی، از مادران به دختران منتقل شده و همچنان زنده مانده‌اند. با وجود محدودیت‌های معیشتی و مسئولیت‌های خانوادگی، زنان هنرمند این استان با اتکا به توان، صبر و خلاقیت خود، صنایع دستی را به ابزاری برای تأمین حداقل معاش و در عین حال حفظ هویت فرهنگی تبدیل کرده‌اند.
امروزه در سیستان و بلوچستان، ۹ رشته شاخص و بومی صنایع دستی از جمله سوزن‌دوزی بلوچستان، خامک‌دوزی (سوزن‌دوزی سیستان)، سکه‌دوزی، حصیربافی، پریوال‌دوزی، گلیم‌بافی، زیورآلات سنتی و سفال سنتی رواج بیشتری دارد. استمرار استفاده از پوشش‌های سنتی در میان مردان و زنان استان نیز نقش مهمی در زنده نگه‌داشتن این هنرها ایفا کرده و موجب شده صنایع دستی این دیار همچنان در متن زندگی مردم جریان داشته باشد و به‌عنوان ظرفیتی مهم برای توسعه فرهنگی و اقتصادی استان مطرح شود.

حرکت صنایع دستی سیستان و بلوچستان به سمت عرضه زنجیره‌ای
معاون صنایع دستی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی سیستان و بلوچستان افزود: به وزارتخانه پیشنهاد شده تا سهم بیمه صنعتگران کم‌بضاعت حاشیه شهرها و روستاها با تأیید اداره کل میراث فرهنگی استان بخشیده یا از منابع دولتی پرداخت شود.وحیده رخشانی درباره بازار فروش صنایع دستی، گفت: یکی از مشکلات اصلی، ضعیف بودن زنجیره‌های تولید تا فروش است. پیگیری کردیم تا صنایع دستی در قالب زنجیره عرضه شود، زیرا بسیاری از تولیدکنندگان مهارت بازاریابی ندارند. در حال حاضر گروه‌هایی تشکیل شده که عملکرد موفقی داشته‌اند و زنجیره‌ها در حال شکل‌گیری است.وی تاکید کرد: در برنامه پنج‌ساله هفتم توسعه، پیش‌بینی شده هر سال یک یا 2 رشته صنایع دستی ارجح از نظر زنجیره ارزش مورد مطالعه قرار گیرد که امسال مطالعه 2 رشته در حال انجام است.
معاون صنایع دستی سیستان و بلوچستان بیان کرد: در حوزه فروش از طریق فضای مجازی و پلتفرم‌ها نیز رایزنی‌هایی انجام شده و صنعتگران به دیجی‌کالا معرفی شدند، اما استقبال چندانی صورت نگرفت.وی افزود: یک پلتفرم فروش صنایع دستی در حوزه گردشگری و میراث فرهنگی طراحی شده که از طریق معاونت گردشگری پیگیری می‌شود. همچنین دوره‌های آموزشی تخصصی در حوزه بازاریابی، فروش و صادرات با استفاده از اساتید بومی و بین‌المللی برگزار کرده‌ایم و امیدواریم به‌زودی به نتایج مطلوب برسیم.

ایجاد بیش از هزار شغل صنایع‌دستی در سیستان و بلوچستان فراتر از برنامه هفتم
رخشانی گفت: در حوزه صنایع دستی، علاوه بر برگزاری اولین نمایشگاه سراسری بعد از هفت سال در زاهدان، سال گذشته نیز نمایشگاهی در ایرانشهر، شهر ملی سوزندوزی، برگزار شد که برای نخستین بار تجربه‌ای ملی در زمینه نمایشگاه صنایع دستی برای این شهر رقم خورد.وی بیان کرد: امسال در دهه مبارک فجر مجوز صادر شده و اولین خانه صنایع دستی سیستان و بلوچستان با مشارکت بخش خصوصی در بنای تاریخی تلگرافخانه چابهار به بهره‌برداری می‌رسد. مزیت این بنا، علاوه‌بر ارزش تاریخی، برخورداری از ظرفیت گردشگری به عنوان یک جاذبه انسان‌ساخت است که با افزودن خانه صنایع دستی، به کانونی برای صنایع دستی، میراث فرهنگی و گردشگری تبدیل خواهد شد.معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی سیستان و بلوچستان با اشاره به تعهدات برنامه هفتم توسعه، اظهار کرد: بر اساس این برنامه، امسال باید ۷۲۰ شغل در حوزه صنایع دستی ایجاد می‌شد، اما با صدور ۶۲۶ مجوز کارگاه تولیدی، فراتر از تکلیف برنامه عمل کردیم و در مجموع یک‌هزار و ۱۷۳ شغل ایجاد و ۹۸۶ مجوز صادر شد.وی گفت: در حوزه تسهیلات، بیش‌از ۲ میلیارد تومان از محل تبصره ۱۵، حدود ۵۰ میلیارد تومان تسهیلات مستقیم و ۷۵ میلیون تومان نیز از محل تفاهم‌نامه با بنیاد برکت و ۷۵ میلیارد تومان هم تشهیلات با بنیاد علوی بوده که متقاضیان به بانک‌ها معرفی شده‌اند.رخشانی تصریح کرد: توانمندسازی فعالان صنایع دستی یکی از اولویت‌های اصلی این معاونت است و با برگزاری دوره‌های تخصصی، به دنبال افزایش کیفیت تولیدات و توسعه بازار صنایع دستی هستیم. تفاهم‌نامه‌هایی در حوزه آموزش با ادارات دولتی منعقد شده که نتایج بسیار قابل توجهی داشته و در حوزه آموزش مهارت‌های عمومی صنایع دستی نیز با وجود اینکه سال هنوز به پایان نرسیده، رکورد تکلیف سه هزار و ۸۵۰ نفر شکسته شده است.

احیای رشته‌های بومی و سازهای در حال فراموشی
وی گفت: سال گذشته پرونده ساز «بنجو» به عنوان یک صنعت رو به فراموشی تکمیل شد و امسال نیز پرونده رشته «پلاس‌بافی» آماده و به وزارتخانه ارسال شده تا بتوانیم از این رشته بومی استان محافظت کرده و مانع فراموشی آن شویم.به گفته معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی سیستان و بلوچستان، موسیقی در این استان جایگاه ویژه‌ای در میان مردم دارد و موجب شده مردم این منطقه میراث‌دار موسیقی باشند؛ موسیقی در مراسم و جشن‌ها نقش پررنگی دارد و یکی از ابزارهای انتقال هنر، فرهنگ و حماسه تاریخی این سرزمین بوده و ساز بنجو بلوچی از سازهای شناخته‌شده این منطقه به شمار می‌رود که هویت فرهنگی آن را نشان می‌دهد، یک ساز زهی مضرابی است که با مضراب نواخته می‌شود و نوازنده با شستی، دکمه یا تیغه‌های فلزی صدا تولید می‌کند.وی گفت: پلاس‌بافی نیز یکی از صنایع استان بوده، پلاس نوعی زیرانداز شبیه گلیم و قالی است که با جاجیم تفاوت دارد؛ در جاجیم خطوط عمودی و در پلاس خطوط افقی دیده می‌شود. از پلاس برای زیرانداز، کیف، سجاده نماز و سفره پیش‌پای عروس استفاده می‌شود.رخشانی افزود: در میان عشایر سیستان و بلوچستان، پلاس کاربرد ویژه‌ای دارد، به‌طوری‌که به چادرنشین «پلاس‌نشین» گفته می‌شود. سیاه‌چادر یا همان پلاس، سرپناه عشایر است که از موی بز تهیه شده و شبیه قالی بافته می‌شود. هر سیاه‌چادر از چهار قالی تشکیل شده که به هم متصل می‌شوند.