آغاز تدوین اطلس گویش‌های باستانی اصفهان

گروه ایران: کارشناس ثبت آثار ناملموس اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی اصفهان با اشاره به آغاز روند تدوین «اطلس گویش‌های باستانی استان اصفهان» گفت: این طرح با هدف شناسایی، مستندسازی و صیانت از گویش‌های در معرض فراموشی در حال اجراست تا نقشه جامع میراث زبانی استان برای نخستین‌بار ترسیم شود.

به گزارش ایرنا، حجت‌الله ذکاوتمند روز چهارشنبه ضمن اشاره به آغاز تدوین اطلس جامع گویش‌های استان اصفهان درباره برنامه‌های پیش‌رو اظهار داشت: در گام نخست، مکاتبات لازم با شهرستان‌های استان انجام شده است تا آمار دقیق شهرها و روستاهای دارای گویش یا لهجه محلی جمع‌آوری شود و شهرستان‌هایی مانند نطنز، خوانسار، گلپایگان، خور و بیابانک و دیگر مناطق در حال ارسال اطلاعات هستند.وی تأکید کرد: هدف از این اقدام، تهیه اطلس جامع گویش‌های باستانی استان است تا برای نخستین‌بار نقشه‌ای مستند از پراکندگی و تنوع زبانی اصفهان تهیه شود و پس از آن نیز تدوین دانشنامه میراث فرهنگی استان شامل گویش‌ها، آیین‌ها، غذاهای سنتی و دیگر عناصر میراث ناملموس در دستور کار قرار دارد.ذکاوتمند ابراز امیدواری کرد با مشارکت شهرداری‌ها، دستگاه‌های اجرایی و همراهی مردم، روند صیانت از گویش‌های باستانی و دیگر جلوه‌های میراث ناملموس استان تقویت و این سرمایه فرهنگی برای نسل‌های آینده حفظ شود.وی با اشاره به ظرفیت کم‌نظیر زبانی استان افزود: اصفهان به تعبیر زبان‌شناسان «بهشت گویش‌های باستانی» است و در بسیاری از شهرستان‌ها همچنان گویش‌های کهن جریان دارد که در سال‌های اخیر ثبت و مستندسازی برخی گویش‌ها از جمله گویش ینگ‌آباد و خورزوق، انجام شده و اقدامات برای ثبت گویش نایینی در نائین و گویش گرجی در فریدون‌شهر هم در حال انجام است.کارشناس ثبت آثار ناملموس اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی اصفهان اظهار داشت: نطنز از دیگر کانون‌های مهم گویش باستانی استان به‌شمار می‌رود و در جنوب نطنز و بخش رود، روستاهایی مانند «طامه»، «کشه» و «طار» دارای گویش‌های کهن هستند.وی افزود: در بخش امامزاده نیز روستاهایی همچون ابیانه و خالدآباد و همچنین شهر بادرود با جمعیتی قابل توجه همچنان به گویش محلی سخن می‌گویند.ذکاوتمند تأکید کرد: گویش تنها مجموعه‌ای از واژه‌ها نیست، هر گویش حامل آیین‌ها، نواها، لالایی‌ها، قصه‌های سینه‌به‌سینه و شیوه‌های زیست بومی است و بسیاری از آیین‌های محلی تنها با همان گویش اصیل معنا پیدا می‌کند که با تغییر زبان، بخشی از هویت آن آیین نیز کمرنگ می‌شود.وی افزود: اگر گویش‌های باستانی به فراموشی سپرده شود، فقط یک زبان حذف نمی‌شود، بلکه زنجیره‌ای از میراث ناملموس شامل روایت‌ها، نواها، لالایی‌ها و حتی سبک زندگی سنتی نیز از میان می‌رود.

کم توجهی خانواده‌ها مهم‌ترین چالش صیانت از گویش‌ها
کارشناس ثبت آثار ناملموس اداره کل گردشگری اصفهان کم‌توجهی خانواده‌ها را مهم‌ترین چالش در مسیر صیانت از گویش‌ها دانست و گفت: در بسیاری از موارد، سالمندان با وجود تسلط کامل به گویش محلی در گفت‌وگو با نوه‌ها فارسی صحبت می‌کنند در حالی که انتقال لالایی‌ها، روایت‌ها و نواهای بومی با همان گویش می‌تواند نقش مهمی در حفظ میراث ناملموس داشته باشد.وی افزود: برخی خانواده‌ها به دلیل نگرانی از تمسخر یا لهجه‌دار صحبت کردن فرزندشان او را به سخن گفتن تنها به فارسی، تشویق می‌کنند و همین موضوع موجب تضعیف تدریجی گویش‌ها می‌شود.وی حوزه آموزش و پرورش را دومین چالش عنوان کرد و گفت: با وجود ظرفیت‌های قانونی، تاکنون اقدام مؤثری برای ترویج گویش‌های بومی در مدارس صورت نگرفته و در برخی موارد حتی دانش‌آموزان به صحبت کردن به فارسی توصیه می‌شوند در حالی که باید نگاه به گویش به‌عنوان یک سرمایه فرهنگی تقویت شود.پیش از این نیز یک محقق و زبان‌شناس اصفهانی با ابراز تاسف از سرعت بالای روند فراموشی گویش‌ها یکی از عوامل اصلی تهدیدکننده را رسانه‌ها به‌ویژه رسانه‌های تصویری و اینترنتی معرفی کرد.یدالله میرزایی توضیح داد: به‌دلیل اینکه رسانه‌ها به گویش‌های محلی توجه کمی دارند، نسل‌های جدید دیگر به گویش‌های مادری خود اهمیت نمی‌دهند و در خانواده‌ها هم این گویش‌ها چندان آموزش داده نمی‌شود، این وضعیت باعث می‌شود زبان‌های باستانی و محلی به‌تدریج از یاد بروند.میرزایی، تحقیر گویش‌ها را از دیگر تهدیدات مهم دانست و افزود: گویش‌های محلی در برخی موارد به‌عنوان زبان‌هایی کم‌ارزش و «دهاتی» تلقی می‌شوند که این دیدگاه منفی نیز در تضعیف آنها نقش دارد. گویش‌ها، گونه‌ای از زبان و به نوعی بخشی از فرهنگ جوامع و ملت ها هستند. در واقع حفظ و نگهداری زبان و گویش هر منطقه به شناخت مردم، تاریخ، باورها، آیین‌ها و رسم و رسوم آن دیار کمک می‌کند.از طرفی، امروزه تنوع زبانی و فرهنگی در ایجاد صلح و احترام به تفاوت‌ها نقش اساسی دارد و بسیاری از مجامع و سازمان‌های بین‌المللی مانند یونسکو بر این موضوع تاکید دارند، مناسبت هایی نیز مانند روز جهانی زبان مادری برای آگاهی‌بخشی و حفظ گویش‌های محلی گرامی داشته می‌شود.به گفته کارشناسان، گویش‌های ایرانی گنجینه‌ای از واژگان قدیمی و ریشه‌های زبان فارسی را در خود حفظ کرده‌اند و همه جنبه‌های یک زبان مانند دستور زبان، تلفظ و نگارش را در برمی‌گیرند اما امروزه بسیاری از گویش‌های محلی در معرض خطر فراموشی قرار گرفته‌اند و زبان‌شناسان بر این باورند که کاهش تعداد گویش‌وَران، نشانه‌ای از خطر نابودی آن گویش است.