آزمایش تیروئید؛ راهی ساده برای تشخیص زودهنگام کم‌کاری و پرکاری تیروئید

گروه کسب و کار:
پزشکان از انواع آزمایش تیروئید برای بررسی عملکرد تیروئید و مشکلات مرتبط با آن استفاده می‌کنند. تیروئید یک غده کوچک و پروانه‌ای شکل در جلوی گردن است که دو هورمون تیروکسین (T4) و تری‌یدوتیرونین (T3) را تولید می‌کند. این هورمون‌ها نحوه استفاده بدن از انرژی را کنترل می‌کنند و تقریبا بر همه اندام‌های بدن حتی قلب تأثیر می‌گذارند. به همین علت، در برخی مواقع، انجام آزمایش تیروئید اهمیت فراوانی دارد. در ادامه، درباره این آزمایش، انواع آن و تفسیر نتایج آن به زبان ساده می‌خوانید.


آزمایش تیروئید چه بیماری‌هایی را تشخیص می‌دهد؟
انواع آزمایش تیروئید به پزشکان در تشخیص این بیماری‌ها کمک می‌کنند:

• پرکاری تیروئید (hyperthyroidism): به زمانی مربوط می‌شود که سطح هورمون تیروئید بسیار بالا باشد.
  بیماری گریوز (Graves’ disease): نوعی اختلال خودایمنی است که موجب پرکاری تیروئید می‌شود.
  کم‌کاری تیروئید (hypothyroidism): به زمانی مربوط می‌شود که سطح هورمون‌های تیروئید بسیار پایین باشد.
  بیماری هاشیموتو (Hashimoto’s disease): نوعی اختلال خودایمنی و از شایع‌ترین دلایل کم‌کاری تیروئید است.
  گره‌های تیروئید (thyroid nodules): برجستگی‌هایی که از بافت تیروئید نشأت می‌گیرند و عملکرد آن را مختل می‌سازند.
  سرطان تیروئید (thyroid cancer): نوعی سرطان است که در آن سلول‌های تیروئید غیرطبیعی و غیرقابل کنترل رشد می‌کنند.

متخصص غدد و متابولیسم برای تشخیص مشکلات تیروئید ابتدا آزمایش خون مرتبط با آن را تجویز می‌کند. پس از آن و در صورت لزوم، ممکن است آزمایش‌های تصویربرداری نیز تجویز کند.
چه افرادی باید آزمایش تیروئید بدهند؟
در صورت وجود برخی نشانه‌ها و مشکلات باید به پزشک مراجعه کرد تا در صورت لزوم، آزمایش تیروئید تجویز کند. مهم‌ترین این نشانه‌ها و مشکلات عبارت‌اند از:

• علائم پرکاری یا کم‌کاری تیروئید مانند کاهش وزن بی‌دلیل یا اختلالات خواب
  ورم کردن گردن
  ضربان قلب نامنظم یا سریع
  کلسترول بالا
  پوکی استخوان
  مشکلات باروری، چرخه‌های قاعدگی غیرطبیعی، کاهش میل جنسی و سقط جنین مکرر
  سابقه خانوادگی ابتلا به اختلالات خودایمنی، مشکلات تیروئید، دیابت نوع ۱ و بیماری‌هایی مانند آن

ممکن است پزشک با ارزیابی این مشکلات و نشانه‌ها، آزمایش تیروئید را تجویز کند.
انواع آزمایش تیروئید 
آزمایش تیروئید انواع مختلفی دارد. بااین‌حال، همه آنها را می‌توان در دو گروه کلی آزمایش‌های خون و تصویربرداری دسته‌بندی کرد. آزمایش‌های تصویربرداری تیروئید معمولا در شرایط پیچیده‌تر تجویز می‌شوند اما آزمایش‌های خون تیروئید می‌توانند به تشخیص اولیه بیماری‌های تیروئید کمک کنند. ممکن است پزشک بر اساس شرایط و وضعیت سلامتی هر بیمار یکی از این دو نوع آزمایش یا هر دو را تجویز کند. در ادامه، با این دو نوع آزمایش آشنا می‌شوید.
۱. آزمایش‌های خون تیروئید
این آزمایش‌ها هورمون‌ها و پروتئین‌هایی مانند آنتی‌بادی‌ها و تیروگلوبولین (پروتئینی که غده تیروئید تولید می‌کند) را بررسی می‌کنند. این آزمایش‌ها برای تشخیص بیماری‌هایی مانند کم‌کاری تیروئید و پرکاری تیروئید به کار می‌روند. رایج‌ترین انواع آزمایش‌های خون تیروئید عبارت‌اند از:

• آزمایش TSH: هورمون تحریک‌کننده تیروئید را اندازه‌گیری می‌کند. آزمایش TSH معمولا اولین آزمایشی است که بیشتر پزشکان تجویز می‌کنند. غده هیپوفیز (بخشی از مغز) TSH تولید می‌کند. این هورمون به غده تیروئید می‌رود و آن را برای تولید هورمون‌های تیروئید تحریک می‌کند.
  آزمایش T3 یا free T3: میزان تری‌یدوتیرونین را در خون اندازه‌گیری می‌کند. این هورمون یکی از دو هورمون اصلی است که غده تیروئید تولید می‌کند.
  آزمایش T4 یا free T4: میزان تیروکسین را در خون اندازه‌گیری می‌کند. تیروکسین یکی دیگر از هورمون‌های اصلی است که غده تیروئید تولید می‌کند.
  آزمایش‌های آنتی‌بادی تیروئید: این آزمایش‌ها به پزشک می‌گویند که آیا آنتی‌بادی‌های تیروئید در خون بیمار وجود دارند یا خیر. وجود آنتی‌بادی‌های تیروئید ممکن است به این معنی باشد که بیمار یک اختلال خودایمنی مانند بیماری گریوز یا بیماری هاشیموتو دارد.

۲. آزمایش‌های تصویربرداری تیروئید
این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کند تا توده‌ها یا گره‌های تیروئید را در گردن بیمار پیدا کند. همچنین، از طریق این آزمایش می‌توان خوش‌خیم یا بدخیم بودن توده‌ها را تشخیص داد. این آزمایش‌ها انواع مختلفی دارند که به این ترتیب هستند:

• سونوگرافی تیروئید: از امواج صوتی برای تعیین شکل، اندازه و موقعیت غده تیروئید بیمار استفاده می‌کند. در طول این آزمایش، پزشک یک دستگاه مبدل را روی پوست گردن بیمار می‌کشد. این دستگاه امواج صوتی را از طریق بدن بیمار ارسال کرده و گیرنده مربوطه، امواج صوتی را هنگام برخورد با تیروئید تجزیه و تحلیل می‌کند. پزشکان از سونوگرافی برای تشخیص توده‌ها (ندول‌ها) در گردن بیمار استفاده می‌کنند.
  اسکن تیروئید: در این روش، از توموگرافی رایانه‌ای (CT) برای بررسی اندازه و موقعیت غده تیروئید بیمار استفاده می‌شود. در بیشتر موارد، پزشک از یک ماده حاجب برای برجسته کردن نواحی مورد نظر استفاده می‌کند. ماده حاجب میزان اشعه ایکسی را که از بدن بیمار عبور می‌کند، مسدود کرده و به گرفتن تصاویر دقیق‌تر کمک می‌کند. البته، در برخی موارد، پزشکان اسکن تیروئید را بدون استفاده از ماده حاجب انجام می‌دهند.
  آزمایش‌های جذب توسط تیروئید: به پزشک نشان می‌دهند که عملکرد تیروئید بیمار چگونه است. برای انجام این آزمایش‌ها از مقدار کمی ید رادیواکتیو (به شکل مایع یا قرص) استفاده می‌شود.

تفسیر نتایج آزمایش خون تیروئید به زبان ساده
تفسیر آزمایش‌های تصویربرداری تیروئید معمولا تخصصی‌تر است و باید توسط پزشک انجام شود. در مقابل، آزمایش‌های خون تیروئید را می‌توانید خودتان تا حدی و با توجه به محدوده‌های مرجع آنها تفسیر کنید.


محدوده‌های مرجع آزمایش‌ خون تیروئید
محدوده‌های مرجع این آزمایش‌ها برای بزرگسالان به این شرح است:

• آزمایش TSH: از ۰.۴ تا ۴.۰ میلی واحد در لیتر
   آزمایش T3 یا free T3: از ۳.۵ تا ۷.۸ پیکومول در لیتر
  آزمایش T4 یا free T4: از ۹.۰ تا ۲۵.۰ پیکومول در لیتر

ممکن است این محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه انجام‌دهنده تست متفاوت باشند. محدوده‌های مرجع مختلفی نیز برای زنان باردار، نوزادان و کودکان خردسال وجود دارند.
تفسیر نتایج آزمایش خون تیروئید
تفسیر تخصصی آزمایش‌های خون تیروئید بهتر است توسط پزشک انجام شود. بااین‌حال، اگر بخواهیم آن را به زبان ساده شرح دهیم، به این ترتیب خواهد بود:

• سطح بالاتر از محدوده مرجع در آزمایش TSH همراه با سطح پایین‌تر از محدوده مرجع در آزمایش FT4 نشان‌دهنده کم‌کاری تیروئید است.
  سطح پایین‌تر از محدوده مرجع در آزمایش TSH همراه با سطح بالاتر از محدوده مرجع در آزمایش FT4 و همچنین، سطح بالاتر از محدوده مرجع در آزمایش FT3 نشان‌دهنده پرکاری تیروئید است.
  سطح غیرطبیعی در آزمایش TSH همراه با سطح طبیعی در آزمایش FT4 نشان‌دهنده این است که احتمالا فرد در معرض خطر ابتلا به اختلال تیروئید قرار دارد.
  سطح پایین‌تر از محدوده مرجع در آزمایش TSH همراه با سطح پایین‌تر از محدوده مرجع در آزمایش FT4 ممکن است نشان‌دهنده اختلال غده هیپوفیز باشد.

بهترین زمان انجام آزمایش تیروئید چه موقع است؟
بیشتر آزمایش‌های تیروئید را می‌توان در هر ساعتی از روز انجام داد اما اغلب صبح زود برای انجام این آزمایش‌ها بهتر است. معمولا برای انجام این آزمایش‌ ناشتا بودن ضروری نیست. بااین‌حال، ممکن است پزشک یا کارشناس آزمایشگاه دستورالعمل دیگری تجویز کند که باید بر اساس آن عمل کنید.
برای مطالعه مطالب بیشتر در حوزه سلامت، به صفحه مقالات دکتردکتر مراجعه کنید.
کلام آخر
تیروئید پرکار و کم‌کار می‌تواند در کارهای روزمره اختلال ایجاد کند و زندگی شما را تحت تأثیر خود قرار دهد. بنابراین، اگر علائم بیماری تیروئید را داشته باشید یا پزشک آزمایش تیروئید را برای شما تجویز کرده، حتما آن را انجام دهید. انواع آزمایش تیروئید در تشخیص و درمان زودهنگام بیماری‌های مرتبط با تیروئید از جمله تیروئید پرکار و کم‌کار مؤثر هستند.